Srinivasa Ramanujan – thiên tài toán học đến từ những giấc mơ

Srinivasa Ramanujan – thiên tài toán học đến từ những giấc mơ

Trong lịch sử toán học, hiếm có ai khiến các giáo sư hàng đầu châu Âu phải sững sờ như Srinivasa Ramanujan. Ông không được đào tạo bài bản, không có phòng thí nghiệm, thậm chí không chứng minh nhiều công thức của mình. Vậy mà những gì Ramanujan viết ra vẫn đang được các nhà toán học nghiên cứu hơn một thế kỷ sau.

Thiên tài sinh ra trong nghèo khó

Ramanujan sinh năm 1887 tại một thị trấn nhỏ ở Ấn Độ, trong một gia đình nghèo. Ông gần như tự học hoàn toàn. Cuốn sách toán duy nhất ông có là một tập hợp hơn 5.000 công thức – hầu như không có lời giải thích. Thay vì nản chí, Ramanujan lại xem đó như kho báu.

Ông ghi chép toán học vào những cuốn sổ cũ, viết kín các trang giấy bằng những công thức kỳ lạ, đẹp đến mức khiến người khác không hiểu nổi chúng từ đâu mà ra.

“Các công thức đến với tôi trong giấc mơ”

Điều khiến Ramanujan trở nên huyền bí là cách ông tìm ra toán học. Ông tin rằng nữ thần Namagiri hiện về trong giấc mơ và thì thầm cho ông những công thức. Dù bạn tin hay không, thì sự thật là: nhiều kết quả của Ramanujan đi trước thời đại hàng chục năm.

Không ít công thức của ông khi được viết ra chưa có chứng minh, nhưng sau này đều được xác nhận là đúng – một điều khiến giới toán học vừa kinh ngạc vừa… đau đầu.

Lá thư định mệnh gửi tới Cambridge

Năm 1913, Ramanujan gửi một lá thư cho nhà toán học nổi tiếng G. H. Hardy tại Đại học Cambridge, kèm theo hơn 100 công thức “không giống bất cứ thứ gì từng thấy”. Hardy lập tức nhận ra: đây không phải người thường, mà là một thiên tài hiếm có.

Cuộc gặp gỡ giữa Ramanujan và Hardy trở thành một trong những màn hợp tác huyền thoại của toán học: trực giác siêu phàm gặp kỷ luật logic.

Cuộc đời ngắn ngủi, di sản bất tử

Ramanujan qua đời năm 1920, khi mới 32 tuổi. Nhưng những gì ông để lại thì khổng lồ: từ lý thuyết số, hàm phân hoạch, chuỗi vô hạn, đến những công thức được dùng trong vật lý hiện đại và khoa học máy tính.

Ngày nay, các nhà toán học vẫn còn phát hiện ra những kết quả mới từ “các cuốn sổ Ramanujan” – như thể ông vẫn đang trò chuyện với thế giới từ quá khứ.

Thiên tài là gì?

Ramanujan cho thấy thiên tài không nhất thiết phải sinh ra trong điều kiện lý tưởng. Đôi khi, nó xuất hiện từ đam mê thuần khiết, trí tưởng tượng mãnh liệt và niềm tin tuyệt đối vào vẻ đẹp của toán học.

Toán học không chỉ là logic – đôi khi nó là thơ ca được viết bằng con số.