Pierre de Fermat – người để lại “định lý cuối cùng”
Pierre de Fermat – người để lại “định lý cuối cùng”
Pierre de Fermat là kiểu thiên tài rất lạ: ông không phải giáo sư, không sống bằng toán học, mà làm… thẩm phán. Toán học với ông chỉ là thú vui, nhưng “thú vui” ấy đã làm khổ các nhà toán học suốt nhiều thế kỷ.
Thiên tài làm toán sau giờ hành chính
Fermat sinh năm 1607 tại Pháp. Ban ngày, ông làm việc trong ngành luật; ban đêm, ông viết thư trao đổi toán học với bạn bè. Ông hiếm khi công bố chính thức, thường chỉ ghi chú bên lề sách.
Chính một dòng ghi chú ấy đã tạo nên huyền thoại.
“Tôi có một chứng minh tuyệt vời…”
Trong cuốn Arithmetica của Diophantus, Fermat viết:
“Tôi đã tìm ra một chứng minh thật tuyệt vời cho mệnh đề này, nhưng lề sách quá hẹp để viết ra.”
Mệnh đề ấy chính là Định lý cuối cùng của Fermat:
xn+yn=znkhoˆng coˊ nghiệm nguyeˆn dương khi n>2x^n + y^n = z^n \quad \text{không có nghiệm nguyên dương khi } n > 2
Câu nói tưởng như vô tình ấy đã trở thành thách thức lớn nhất của toán học.
350 năm chờ đợi
Suốt hơn 350 năm, hàng nghìn nhà toán học tìm cách chứng minh định lý Fermat — tất cả đều thất bại. Mãi đến năm 1994, Andrew Wiles mới hoàn tất lời giải, với sự trợ giúp của những lý thuyết mà Fermat chưa từng biết đến.
Nhiều người nghi ngờ Fermat không hề có chứng minh hoàn chỉnh. Nhưng chính điều đó lại càng khiến câu chuyện trở nên hấp dẫn.
Di sản thầm lặng
Ngoài “định lý cuối cùng”, Fermat còn đóng góp lớn cho:
-
Lý thuyết số
-
Hình học giải tích
-
Xác suất (cùng Pascal)
Có những người không để lại lời giải — họ để lại câu hỏi, và câu hỏi ấy đủ để thay đổi lịch sử.
-0x0.jpg "adv5")
