Évariste Galois – thiên tài toán học viết nên tương lai chỉ trong một đêm

Évariste Galois – thiên tài toán học viết nên tương lai chỉ trong một đêm

Nếu có một cuộc thi “cuộc đời ngắn ngủi nhưng ảnh hưởng lâu dài nhất”, thì Évariste Galois chắc chắn là ứng cử viên hàng đầu. Ông là người đã thay đổi toàn bộ đại số hiện đại, dù chỉ sống đến… 20 tuổi.

Thiên tài nổi loạn

Galois sinh năm 1811 tại Pháp. Từ nhỏ, ông đã tỏ ra bất mãn với cách dạy toán truyền thống. Thay vì giải từng bài cụ thể, Galois muốn biết: vì sao một phương trình có thể giải được, vì sao một phương trình khác thì không.

Sự khác biệt trong tư duy khiến ông trượt các kỳ thi quan trọng, bị giáo viên đánh giá thấp, và thường xuyên mâu thuẫn với hệ thống giáo dục.

Một đêm trước cái chết

Bi kịch và cũng là huyền thoại lớn nhất của Galois xảy ra năm 1832. Biết mình sắp tham gia một cuộc đấu súng tay đôi với khả năng sống sót rất thấp, Galois thức trắng đêm để viết lại toàn bộ ý tưởng toán học của mình trong một bản thảo gửi cho bạn bè.

Trong bản viết đó, ông đặt nền móng cho cái mà ngày nay gọi là Lý thuyết Galois – chìa khóa giúp hiểu cấu trúc của nghiệm phương trình đa thức. Gần như toàn bộ đại số trừu tượng hiện đại được xây dựng trên nền tảng ấy.

Cái chết của một thiên tài trẻ

Sáng hôm sau, Galois bị bắn trọng thương và qua đời khi mới 20 tuổi. Lúc đó, gần như không ai hiểu được tầm vóc công trình của ông. Phải nhiều năm sau, thế giới mới nhận ra rằng: trong đêm định mệnh ấy, Galois đã trao cho toán học một tương lai mới.

Di sản vượt thời gian

Ngày nay, lý thuyết của Galois không chỉ dùng trong toán học thuần túy, mà còn xuất hiện trong mật mã học, vật lý, khoa học máy tính. Một chàng trai từng bị coi là “rắc rối” đã trở thành trụ cột của khoa học hiện đại.

Có những người sống rất ngắn, nhưng tư tưởng của họ thì sống mãi.