Alexander Grothendieck – Người từ bỏ danh vọng

Trong lịch sử toán học, có nhiều thiên tài lập dị.
Nhưng Grothendieck thuộc một cấp độ khác: một thiên tài vừa cách mạng khoa học, vừa quay lưng với cả thế giới.

Ông không chỉ giải bài toán.
Ông thay đổi cách con người suy nghĩ về toán học.

---

???? Thiên tài lớn lên từ tuổi thơ… hỗn loạn

Câu chuyện của Grothendieck bắt đầu không giống bất kỳ thiên tài nào khác.

• Sinh năm 1928 tại Berlin

• Cha là nhà cách mạng vô chính phủ người Nga

• Mẹ là nhà báo, nhà văn

• Gia đình liên tục chạy trốn chiến tranh và chính trị

Trong Thế chiến II, ông bị đưa vào trại tị nạn ở Pháp khi còn là thiếu niên.

Không có môi trường học thuật.
Không có nền tảng toán học chuẩn.

Và rồi điều kỳ lạ xảy ra.

Ở tuổi thiếu niên, ông tự “tái phát minh” phép tích phân mà không biết nó đã tồn tại.

Khi giáo viên nói:

“Cái này Newton và Leibniz làm rồi.”

Ông không thất vọng.
Ông chỉ hỏi:
“Vậy còn gì chưa được làm?”

Đó là câu hỏi sẽ thay đổi toán học.

---

???? Người viết lại hình học đại số từ đầu

Nếu phải tóm tắt đóng góp của Grothendieck bằng một câu:

Ông biến toán học từ những công cụ rời rạc thành một ngôn ngữ vũ trụ.

Trước ông, hình học đại số là một lĩnh vực phức tạp, khó hiểu, chắp vá.

Sau ông:

• Mọi thứ được xây lại từ nền móng

• Khái niệm được tổng quát hóa cực độ

• Các nhánh toán học bắt đầu “nói chuyện” với nhau

Ông tạo ra các khái niệm như:

• Scheme

• Topos

• Cohomology hiện đại

Nghe có vẻ trừu tượng?
Đúng. Rất trừu tượng.

Nhưng chính những thứ này là nền tảng cho:

• Lý thuyết số hiện đại

• Mật mã học (cryptography)

• Vật lý lý thuyết

• String theory

Nhiều nhà toán học nói:

“Chúng ta vẫn đang sống trong thời đại Grothendieck.”

---

???? Phong cách làm việc “không giống người”

Ông không giải từng bài toán nhỏ.
Ông tạo ra cả hệ thống để giải vô số bài toán cùng lúc.

Triết lý của ông:

“Đừng đập búa vào hòn đá.
Hãy hạ mực nước để hòn đá tự lộ ra.”

English:
Lower the sea level instead of attacking the rock.

Thay vì cố giải một bài toán khó, ông:

• Tổng quát hóa vấn đề

• Xây lý thuyết rộng hơn

• Và bài toán… tự trở nên dễ

Đó là tư duy ở cấp độ khác hẳn.

---

???? Đỉnh cao: Huy chương Fields

Năm 1966, Grothendieck nhận Huy chương Fields — giải thưởng cao nhất của toán học.

Ở thời điểm đó, ông là:

• Nhà toán học có ảnh hưởng nhất thế giới

• Trung tâm của toán học châu Âu

• Lãnh đạo một “trường phái toán học” hùng mạnh tại Pháp

Ông có mọi thứ:

• Danh tiếng

• Quyền lực học thuật

• Tương lai huy hoàng

Và rồi… ông bỏ đi.

---

☢️ Khoảnh khắc thay đổi cuộc đời

Cuối những năm 1960, Grothendieck phát hiện:

Một phần nghiên cứu của viện ông làm việc được tài trợ bởi quân đội.

Đối với nhiều người, đây là chuyện bình thường.

Đối với ông, đó là không thể chấp nhận.

Ông bắt đầu đặt câu hỏi:

• Toán học phục vụ ai?

• Khoa học có đang giúp chiến tranh?

• Nhà khoa học có trách nhiệm đạo đức không?

Ông rơi vào khủng hoảng hiện sinh.

---

???? Từ thiên tài toán học → nhà hoạt động môi trường

Ông rời viện nghiên cứu danh giá IHÉS.

Bắt đầu:

• Hoạt động phản chiến

• Viết về môi trường

• Lên án vũ khí hạt nhân

• Đi thuyết giảng về trách nhiệm của khoa học

Bạn phải hiểu:
Đây là người nổi tiếng nhất giới toán học lúc đó.

Việc ông rời bỏ hệ thống giống như:

• Einstein bỏ vật lý

• Steve Jobs bỏ Apple

• Buffett bỏ đầu tư

Cả giới học thuật sốc.

---

????️ Quyết định cuối cùng: Biến mất

Những năm 1980, ông làm điều không ai ngờ tới.

Ông rút lui khỏi xã hội.

Sống ẩn dật ở miền núi Pháp:

• Không internet

• Không điện thoại

• Không giao tiếp học thuật

• Không xuất bản

Ông từ chối cả tiền thưởng toán học lớn.
Ông yêu cầu không công bố lại các công trình của mình.

Một thiên tài thay đổi toán học hiện đại…
chọn sống như một ẩn sĩ.

---

✨ Di sản lớn nhất của Grothendieck

Không chỉ là toán học.

Mà là câu hỏi ông để lại:

“Khoa học nên phục vụ nhân loại… hay quyền lực?”

Ông nhắc thế giới rằng:

• Trí tuệ không đủ

• Thành công không đủ

• Danh vọng không đủ

Nếu thiếu đạo đức và ý nghĩa.